Özbekistan’ın Navoi (Nevai) Eyaleti’ne bağlı olan Karmana, tarihi boyunca Buhara Emirliği’nin en önemli kültür, mimari ve yönetim merkezlerinden biri olmuştur. XIX. yüzyılın sonu ve XX. yüzyılın başındaki Karmana’yı çağdaşlarının gözünden görmek; şehrin, mimarisinin ve insan hayatının nasıl değiştiğini izlemek “Geçmişin İmgesi — Kadim Karmana” adlı özgün sergi sayesinde mümkün oluyor.
Memleket tarihi yalnızca arşiv belgelerinde saklanmaz. Bazen eski bir fotoğraf, geçmiş hakkında tarih araştırmalarının sayfalarından çok daha fazlasını anlatabilir. Navoi Bölgesel Arşiv İşleri Yönetimi Karmana İlçe Devlet Arşivi’nde açılan sergi, ziyaretçilere tam olarak bu imkânı —kelimenin tam anlamıyla geçmişe göz atmayı— sunuyor.
Sergide Karmana’yı ve sakinlerini farklı tarihi dönemlerde yakalayan nadir fotoğraflar bir araya getirildi. Eski siyah-beyaz karelerde; şehrin sokakları ve meydanları, camiler ve medreseler, pazarlar, saraylar, bahçeler ve diğer mimari anıtlar yer alıyor. Burada ayrıca farklı toplumsal kesimlerden insanların portreleri, milli kıyafetler, zanaat atölyeleri, bayram kutlamaları ve Karmana halkının günlük yaşamı sergileniyor.
Fotoğraflar üzerinden şehrin sosyal altyapısının gelişimini —XX. yüzyılda ilk okulların, sağlık ve sanayi kurumlarının ortaya çıkışını— da izlemek mümkün.
Serginin açılışında konuşan Navoi Bölgesel Arşiv İşleri Yönetimi Başkanı Sayyora Bekova şunları söyledi:
“Bu sergi sadece bir fotoğraf koleksiyonu değil; Karmana’nın sosyal, kültürel ve mimari çehresini ortaya koyan canlı bir kroniktir. İlk kez geniş kitlelerin beğenisine sunulan benzersiz fotoğraflar sayesinde şehrin kadim çehresini, tarihi kalıntılarını, camilerini ve medreselerini, hareketli pazarlarını ve daha önce kamuoyu tarafından bilinmeyen mimari yapılarını görebiliyoruz.”
Sergide, Emir Ahat Han ve oğlu, Buhara Emirliği’nin son emiri Alim Han’ın hükümdarlık dönemine ait materyaller özel bir yer tutuyor. Karelerde, Karmana’da inşa edilen sarayların, bahçelerin, çiftliklerin ve o dönemin diğer mimari yapılarının görüntüleri muhafaza edilmiş.
Her fotoğraf, zamanın kendine has bir tanığı durumunda. Siyah-beyaz renk paletine rağmen eski fotoğraflar yaşam dolu: İnsanların yüzleri, kıyafetleri, yaşam tarzları, uğraşları ve bir zamanlar şehrin günlük hayatının parçası olan olaylar bu karelerde görülebiliyor.
Sergi kapsamındaki önemli gelişmelerden biri de Karmana İlçe Devlet Arşivi fonunun genişlemesi oldu. Tarihçi, tarih bilimleri doktoru Profesör Casur Savriyev, Karmana tarihi ve bölgenin tarihi-kültürel mirasıyla ilgili yaklaşık 300 belge ve fotoğraf materyalini arşive devretti.
Bilim insanının belirttiğine göre, materyaller beş yıl boyunca yürütülen bilimsel çalışmalar sırasında toplandı. Çeşitli devlet arşivleri, sivil toplum kuruluşları ve Karmana sakinlerinin kişisel koleksiyonları kaynak olarak kullanıldı.
Casur Savriyev çalışmasını şu sözlerle anlattı:
“Araştırmam için birçok fotoğrafı doğrudan Karmana sakinlerine başvurarak ve bu tarihle bağı olan insanların evlerini ziyaret ederek buldum. Bazı fotoğrafların orijinallerini, bazılarının ise fotokopilerini temin etmeyi başardım. Daha sonra bunların dijital versiyonlarını oluşturdum, sistemleştirdim ve tek bir koleksiyonda toplayarak bugün ilçe arşivine teslim ettim.”
Araştırmacının bilimsel çalışması, Navoi eyaletindeki tarihi anıtların restorasyonu ve ihyasının yanı sıra Orta Zarafşan vahasının tarihi ve kültürel mirasını korumaya yönelik dünya deneyiminin incelenmesine ayrılmıştır.
Araştırmada Karmana’ya özel bir önem verilmiştir. Bilim insanına göre, bölgenin tarihi anıtları daha önce çoğunlukla daha geniş kapsamlı araştırmalar çerçevesinde ele alınıyordu; oysa Karmana tarihi ve mirasının korunması süreçleri müstakil bir incelemeyi gerektiriyordu.
Araştırmacılar, hanlıklar ve emirlikler döneminden Rus İmparatorluğu ve Sovyetler Birliği dönemlerine kadar anıtların restorasyon ve ihya süreçlerinin farklı aşamalarını takip etti. Bu tarihi dönemleri yansıtan fotoğraf materyalleri de sergide yer aldı.
Karmana’yı inceleme çalışmaları devam ediyor. Profesör Casur Savriyev’in iki öğrencisi, kadim şehrin tarihine, anıtlarına, türbelerine ve camilerine adanmış bilimsel araştırmalarını tamamlamak üzere.
Bu araştırmaların sonuçlarının yeni bilgileri sistemleştirmeye ve ileride bunları ayrı bir bilimsel yayında birleştirmeye olanak sağlaması bekleniyor.
“Geçmişin İmgesi — Kadim Karmana” sergisi, nadir fotoğrafların sergilendiği bir etkinlik olmanın ötesine geçti. Her bir kare; sokakların görünümünü, insanların yüzlerini, mimariyi ve geçmiş bir devrin geleneklerini yeniden canlandırmaya yardımcı oluyor.
Yorum yazabilirsiniz