Küresel ekonomide büyüme ivmesi zayıflarken, Türkistan ülkeleri 2025 yılında dikkat çekici bir performans sergiledi. Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’da ekonomik faaliyet hız kazanırken, bölgeyle enerji ve ticaret koridorları üzerinden güçlü bağlara sahip Azerbaycan da bu büyüme dinamiklerinin önemli bir parçası olmaya devam etti.
Bölgesel GSYH (Gayrisafi Yurt İçi Hasıla ) verileri, Türkistan ekonomilerinin geçen yıl yüzde 6’nın üzerinde büyüdüğüne işaret ediyor. Dünya Bankası büyümeyi yüzde 6,2 olarak tahmin ederken, Avrasya Kalkınma Bankası (AKB) bu oranı yüzde 6,6 olarak hesaplıyor. Bu performans, gelişmiş ekonomilerde beklenen büyüme oranlarıyla karşılaştırıldığında belirgin bir ayrışmaya işaret ediyor. AKB’ye göre 2026 yılında ABD ekonomisinin yaklaşık yüzde 1,6, Avro Bölgesi’nin ise yüzde 1,1 büyümesi bekleniyor. Çin’in büyüme tahmini ise yüzde 4,6 seviyesinde.
Özbekistan: Reformların Meyvesi
Bölgedeki en güçlü büyüme hikâyelerinden biri Özbekistan’a ait. AKB tahminlerine göre ülke ekonomisi 2025’te yüzde 7,4 büyürken, 2026 için yüzde 6,8’lik bir artış öngörülüyor. Özbekistan’ın GSYH’si dokuz yıl içinde yaklaşık 56 milyar avrodan 133 milyar avronun üzerine çıkarken, kişi başına düşen gelir de neredeyse iki katına yükseldi.
Yatırımlar ve ihracat büyümenin temel dayanakları arasında yer alıyor. Sabit sermaye yatırımları yılın ilk dokuz ayında yüzde 15’ten fazla artarken, ihracat gelirleri yüzde 33’ün üzerinde yükseldi. Küresel altın fiyatlarındaki artış bu süreçte belirleyici oldu; altın ihracatından elde edilen gelir yıllık bazda yüzde 70’i aşan bir artış gösterdi.
Hizmetler sektörü, özellikle de dijital hizmetler, büyümenin yapısal yönünü öne çıkarıyor. Taşkent Tekstil ve Hafif Sanayi Enstitüsü Dekanı Gulasal Madrahimova’ya göre yalnızca hizmetler sektörü yaklaşık 72 milyar avroluk katma değer üretiyor. Hükümetin dijital becerilere yönelik projeleri, nitelikli iş gücünün gelir seviyesini hızla yukarı çekiyor.
Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’in açıklamalarına göre 2025’te yaklaşık beş milyon kişi düzenli gelir elde etmeye başladı ve 1,5 milyon kişi yoksulluk sınırının üzerine çıktı. Artan gelirler, konut ve otomobil satışlarında da belirgin bir canlanmaya yol açtı.
Kazakistan: Güçlü Büyüme, Yapısal Sınamalar
Kazakistan ekonomisi 2025 yılında yaklaşık yüzde 5,9 büyüdü. Petrol sektörü hâlâ büyümenin ana motoru konumunda; Tengiz sahasında üretimin erken artırılması bu performansı destekledi. Ancak imalat sanayisinde, özellikle makine ve metalurji alanlarında gözlenen canlanma, ekonominin çeşitlenmesi açısından önemli bir sinyal olarak değerlendiriliyor.
AKB analistlerine göre, yatırım potansiyelinin beklenenden daha güçlü ortaya çıkması ve hükümetin sanayi politikaları bu ivmede etkili oldu. Bununla birlikte yüksek enflasyon önemli bir risk olmaya devam ediyor. Geçen yıl yüzde 12,3 seviyesinde gerçekleşen enflasyon, faizlerin yüksek tutulmasına neden olarak hanehalkı tüketimini sınırlıyor.
Kırgızistan ve Tacikistan: Hızlı Ama Kırılgan
Kırgız Cumhuriyeti, yüzde 10’un üzerindeki büyüme oranıyla bölgenin en hızlı büyüyen ekonomisi oldu. Tacikistan da işçi dövizleri ve kamu yatırımları sayesinde büyümeden pay aldı. Ancak analistler, bu ülkelerdeki yüksek büyüme oranlarının büyük ölçüde “yakalama etkisi”nden kaynaklandığına dikkat çekiyor.
Uzmanlara göre, uzun süredir yetersiz yatırım alan ekonomilerde yüksek büyüme, yapısal bir sıçramadan çok, düşük baz etkisinin sonucu. Bu nedenle GSYH artışı kadar, üretkenlik ve reel gelirlerdeki kalıcı iyileşme de belirleyici olacak.
Azerbaycan: Bölgesel Bağlantı Noktası
Türkistan’a coğrafi olarak dahil olmasa da Azerbaycan, bölgenin küresel piyasalara açılan kapısı konumunda. IMF’ye göre Azerbaycan ekonomisi 2025’te yaklaşık yüzde 3 büyüyecek. Bu oran Türkistan ortalamasının altında kalsa da ülkenin enerji gelirleri ve transit rolü stratejik önemini koruyor.
Petrol ve gaz gelirleri, Hazar üzerinden Avrupa ve Türkiye’ye uzanan ulaşım ve enerji koridorlarına yatırılırken, Bakü yönetimi yenilenebilir enerji ve petrol dışı sektörlerle ekonomik çeşitlenmeyi hızlandırmayı hedefliyor.
Enflasyon ve Dış Riskler
Bölgenin ortak sorunlarının başında enflasyon geliyor. IMF ve Dünya Bankası verilerine göre 2025’te enflasyon Kazakistan’da yüzde 12, Kırgızistan’da yüzde 9, Özbekistan’da ise yüzde 7–8 aralığında seyretti. Bu durum, para politikasında manevra alanını sınırlıyor.
Ekonomistler ayrıca Çin’de olası bir yavaşlama, emtia fiyatlarındaki dalgalanmalar ve jeopolitik gelişmelerin Türkistan’daki büyüme ivmesini zayıflatabileceği uyarısında bulunuyor.
Kalıcı Büyüme Sınavı
Türkistan ülkeleri için asıl sınav, bugünkü hızlı büyümeyi uzun vadeli üretkenlik artışına, daha yüksek reel gelirlere ve güçlü kurumlara dönüştürmek olacak. Aksi halde yüksek GSYH rakamları, günlük yaşamda kalıcı refah artışına dönüşmeyebilir.
Yorum yazabilirsiniz