Nisan ayında Taşkent’te Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan’ın su ve enerji alanındaki yetkilileri bir araya gelerek su kaynaklarının koordineli kullanımı ve yaklaşan sulama sezonunun istikrarlı şekilde geçirilmesi konularını görüştü.
Türkistan’da giderek artan su kıtlığı ve enerji sistemleri üzerindeki baskının yoğunlaştığı bir dönemde gerçekleştirilen toplantı, bölgesel su diplomasisinin en önemli gelişmelerinden biri olarak değerlendirildi.
Görüşmelerin ardından taraflar, Toktogul Barajı’ndan önümüzdeki iki ay boyunca yapılacak su salım miktarı ve rejimini belirleyen üçlü protokolü imzaladı.
Toktogul Barajı, Sırderya Nehri havzasındaki su dengesinin temel düzenleyicisi olmayı sürdürürken, hem Kırgızistan’ın enerji sistemi hem de Kazakistan ile Özbekistan’ın sulama temelli tarımı açısından stratejik önem taşıyor.
Kazakistan’ı görüşmelerde Enerji Bakanı Yerlan Akkenjenov ile Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Nurjan Nurjigitov temsil etti.
Toplantının ana gündem maddesini, sulama sistemleri üzerindeki yükün en üst seviyeye çıktığı aktif sulama döneminde Türkistan’ın güney bölgelerine yeterli su sağlanması oluşturdu.
Üzerinde anlaşmaya varılan su dağıtım takvimi sayesinde çiftçiler tarımsal faaliyetlerini önceden planlayabilecek, sulama kesintileri riskini azaltabilecek ve yaz aylarındaki yoğun dönemde kaynakları daha verimli kullanabilecek.
Bu konu özellikle Kazakistan ve Özbekistan açısından büyük önem taşıyor. Çünkü bu ülkelerin güney bölgeleri pamuk, sebze, pirinç, tahıl ve yem bitkileri üretimi için istikrarlı su tedarikine büyük ölçüde bağımlı durumda.
Müzakereler ayrıca bölgedeki enerji ve su sistemleri arasındaki karşılıklı bağımlılığın giderek arttığını da ortaya koydu.
Varılan anlaşmaların, tarafların sonbahar-kış döneminde yürüttüğü ortak çalışmaların sonucu olduğu belirtildi.
Bu kapsamda Kazakistan, Eylül 2025 ile Nisan 2026 arasında Kırgızistan enerji sistemine 1,56 milyar kilovatsaatten fazla elektrik sağladı. Bu enerji değişimi, Bişkek’in kış aylarında hidroelektrik üzerindeki yükü azaltmasına ve yaz sulama sezonu için Toktogul Barajı’nda daha fazla su depolamasına imkân tanıyor.
Uzmanlar, bu tür enerji değişim sistemlerinin Türkistan’daki bölgesel istikrarın en önemli unsurlarından biri haline geldiğini vurguluyor.
Önemli hidroelektrik potansiyeline sahip olan Kırgızistan, kış aylarında daha fazla su depolamayı hedeflerken, Kazakistan ve Özbekistan ise yaz döneminde tarımsal ihtiyaçlar için daha fazla su salımına ihtiyaç duyuyor.
Bu nedenle bölgede su ve elektrik meseleleri geleneksel olarak birbirine bağlı tek bir sistem olarak ele alınıyor.
İklim değişikliğinin etkilerinin artması da görüşmelere ayrı bir önem kazandırıyor. Son yıllarda Türkistan, su seviyelerinin azalması, buzulların hızla erimesi ve hava sıcaklıklarının yükselmesi gibi sorunlarla daha sık karşı karşıya kalıyor.
Uluslararası kuruluşlar, su kıtlığının önümüzdeki on yıllarda bölgenin gıda ve enerji güvenliği açısından en büyük tehditlerden biri olabileceği konusunda defalarca uyarıda bulundu.
Bu gelişmeler doğrultusunda Türkistan ülkeleri, dönemsel kriz görüşmelerinden daha sistemli bir iş birliği modeline geçmeye başladı.
Son yıllarda Taşkent, Bişkek ve Astana arasında barajların işletilmesi, elektrik dağıtımı ve sulama altyapısının modernizasyonu konularındaki koordinasyonun önemli ölçüde arttığı gözleniyor.
Üç ülke temsilcilerinin bir sonraki toplantısı haziran ayı ortasında Bişkek’te gerçekleştirilecek. Görüşmede, bölgenin tarım ve enerji sektörü açısından en yoğun dönemi olan temmuz, ağustos ve eylül aylarına ilişkin su dağıtım miktarları ve takviminin belirlenmesi bekleniyor.
Yorum yazabilirsiniz