Türkmenistan’ın Avaza turizm bölgesinde, Türkistan Devlet Başkanları ve Azerbaycan Cumhuriyeti’nin VIII. Danışma Toplantısı sona erdi. Türkmenistan (Serdar Berdimuhamedov), Azerbaycan (İlham Aliyev), Kazakistan (Kasım Cömert Tokayev), Kırgızistan (Sadır Caparov), Tacikistan (İmamali Rahman) ve Özbekistan (Şevket Mirziyoyev) liderlerinin katılımıyla gerçekleşen görüşmeler çok önemli bir tarihi dönüşümü kayda geçirdi: Diyalog platformu nihai olarak tam teşekküllü ve genişletilmiş bir “C6” formatına dönüştü.
Azerbaycan’ın birliğe tam üye olarak katılması; karasal Türkistan’ın kaynaklarını Güney Kafkasya’nın ulaştırma ve enerji köprüsüyle birleştiren bölgesel bloğu stratejik bir mozaiğe dönüştürüyor.
Hatırlatmak gerekirse, Kasım 2025’te Taşkent’te Azerbaycan oy birliğiyle tam üye olarak kabul edilmişti — bu tarihten önce Bakü “onur konuğu” statüsüne sahipti. Danışma toplantıları sistemi ise Şevket Mirziyoyev’in girişimiyle 2018 yılından bu yana varlığını sürdürüyor.
Siyasi Diyalogdan Pragmatik Ekonomiye
Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev zirveyi “tarihi” olarak nitelendirdi; mevkidaşlarını hantal ulusüstü bürokratik yapılardan kaçınmaya ve esnek bir iş birliğine odaklanmaya çağırdı.
Özbekistan; “sadece ticaret” modelinden ortak üretime geçilmeyi, 2035 yılına kadar Kapsamlı Ekonomik İş Birliği Programı geliştirilmeyi ve ortak yatırım projelerini finansal ve teknik olarak destekleyecek bir platformun hayata geçirilmesini teklif etti.
Katılımcı Ülkelerin Öne Çıkan Girişimleri:
Kırgızistan (Sadır Caparov): Derin ve uygulamalı bir entegrasyonu savundu. Bişkek; kesintisiz lojistik desteğe (depolar, hızlandırılmış gümrük, takip) sahip C6 Ortak Elektronik Ticaret Platformu’nun kurulmasını ve “Çin – Kırgızistan – Özbekistan” demir yolu hattının yapımının hızlandırılmasını önerdi. İnsani yardım ve turizm alanlarında ise ortak bölgesel rotaların ve vize uygulamalarının hayata geçirilmesi teklif edildi.
Kazakistan (Kasım Cömert Tokayev): Altyapı bağlantılarına vurgu yaparak; Orta Koridor’un (Azerbaycan ile Türkiye’yi bağlayan) TRIPP rotası ile entegre edilmesini önerdi. Bu adımın, Hazar geçişli yük trafiğini 2040 yılına kadar 4 kat artırabileceği belirtildi.
Tacikistan (İmamali Rahman): Enerji ve teknoloji egemenliğini savunarak, büyük bir bölgesel petrol rafinerisi (NPR) inşa edilmesini ve Duşanbe’de kurulan Sanayi için Bölgesel Yapay Zeka Merkezi’nin potansiyelinden yararlanılmasını önerdi.
Azerbaycan (İlham Aliyev): Trans-Hazar rotasının başarılarına ve temiz enerjinin Türkistan’dan Avrupa’ya ihracatı için planlanan “Yeşil” Enerji Koridoru (Kazakistan – Özbekistan – Azerbaycan) projesindeki ilerlemeye dikkat çekti.
Sonuç Bildirisi ve Stratejik Yönelim
Altı ülke lideri tarafından imzalanan Ortak Bildiri, C6 formatının kurumsallaşmasını pekiştirdi. Doğu–Batı ve Kuzey–Güney koridorlarının geliştirilmesi, taşımacılığın dijitalleştirilmesi, çevre gündemi (buzulların erimesi ve su kıtlığı ile mücadele) ve güvenlik alanında iş birliği öncelikli alanlar olarak ilan edildi.
Toplantının sembolik sonuçlarından biri de dönem başkanlığının devredilmesi kararı oldu: 2027 yılında C6 formatına ilk kez Azerbaycan liderlik edecek, bir sonraki bölgesel iş forumu ise Özbekistan’ın Hiva şehrinde düzenlenecek.
Avaza’daki zirve, formatın “ayarlanma” dönemine son noktayı koydu: Birlik, Avrasya’nın bağımsız bir jeoekonomik aktörü olarak nihai şeklini aldı. Hazar ve Kafkasya altyapısıyla Azerbaycan’ın sürece dahil olması; C6’yı iç kıtaya sıkışmış bir birlik olmaktan çıkarıp Doğu ile Batı arasında güçlü bir köprüye dönüştürüyor.
Önümüzdeki yıllarda katılımcılar için en büyük sınav; dile getirilen girişimleri (ortak pazaryerinden Trans-Hazar enerji koridoruna kadar) ortak bildiriler düzeyinden çıkarıp bağlayıcı mevzuatlara ve yatırım anlaşmalarına dönüştürmek olacaktır.
Yorum yazabilirsiniz