Yaklaşan At Yılı, Kazak halkının tarihindeki atın rolüne bir kez daha ışık tutma fırsatı sunuyor. Göçebe uygarlığının temellerini yeniden gözden geçirmek ve Kazak etnik kimliğinin oluşumunda atın oynadığı merkezi rolü incelemek için bir fırsat. Büyük Bozkır halkları için at, sadece bir ulaşım aracı ya da yiyecek kaynağı olmaktan çok daha fazlasıdır; yaşam biçimlerini, ekonomik yapılarını, geleneklerini ve dünya görüşlerini tanımlayan bir unsurdur.
Kazakistan Halk Meclisi Bilimsel Uzmanlar Grubu üyesi, tarihçi Aibek Şalgimbekov’a göre at, insanın en yakın dostudur:
“Kazak dili ve filolojisi açısından bakıldığında, atın dilde ve folklorda özel bir yeri olduğu açıkça görülmektedir. Yaş ve cinsiyete bağlı olarak at için 10, hatta belki daha fazla kelime bulunmaktadır. At, yaşamın ta kendisi olduğu için çok önemli bir rol oynamaktadır; biz sığır yetiştiriciliğiyle geçimimizi sağlıyoruz ve bozkır bölgesindeki sert iklimde hayvancılık en mantıklı seçenekti. Avrasya bozkırlarının doğal ve iklimsel koşulları da bu durumu şekillendirdi. Bu koşullar, göçebe halkların ekonomik yapısını belirleyen etkenlerden biridir.”
Tarihçi, atın sadece Kazak halkı arasında değil, pek çok kültürde kilit bir rol oynadığını vurguluyor. Atlar, farklı kültürlerde yer alsa da, bozkırda hareketliliğin, ulaşımın ve askeri gücün temelini oluşturmuşlardır. At biniciliği, tarihin akışını değiştiren bir faktör olmuştur. Atların evcilleştirilmesi ve eyerlenmesi, hareketliliği mümkün kılmış ve bunun sonucunda arabalar, savaş arabaları, ordular ve süvariler ortaya çıkmıştır. Güçlü ve hızlı süvarilere sahip toplumlar, çevrelerindeki bölgeleri fethedip kontrol altına almışlardır. Bu durum, arkeolojik kazılarda da doğrulanmaktadır.
Atın Kazak Kültüründeki Yeri
Kazakistan Halk Meclisi Kostanay Bölgesi Anneler Konseyi Başkanı Akzhan Altybayeva, atın Kazak kültüründeki özel rolünün gelenekler ve göreneklerle sıkı sıkıya bağlantılı olduğunu belirtiyor:
“Atlar başlangıçta sadece ulaşım aracı veya çiftlik hayvanı değildi; aynı zamanda bir insanın dünya görüşünün ve eğitiminin hayati bir parçasıydı. Göçebe uygarlığı, insan ile at arasındaki en yakın birliktelikle şekillenmiş ve bu birliktelik geleneklere, ritüellere ve halk inançlarına yansımıştır. İnsanların eskiden ‘At – erdің қанаты’ (‘At, insanın kanadıdır’) demesi bir tesadüf değildir; çünkü atla kurulan bu özel ilişki, etik değerleri, doğayla uyum duygusunu ve çevreye saygıyı geliştirmiştir. Ayrıca, atlara karşı acımasızlığın yasaklanması ve atların ruh halini sezebilme yeteneğiyle onları koruma inancı, at eti ve kımızla ilgili geleneklerin önemli bir manevi miras oluşturduğunu eklemek gerekir.”
Kerkulan Atının Yeniden Canlanışı
Kerkulan, dünyada sadece vahşi olan tek at türü olarak bilinen Przewalski atının eski Kazakça adıdır. 20. yüzyılın ortalarına gelindiğinde bu tür, vahşi doğada nesli tükenmişti. Ancak uluslararası yeniden yerleştirme programları sayesinde bu at türü yeniden çoğaltıldı.
Atların sevkiyatı, 2023 yılı Nisan ayında Kazakistan ile Çek Cumhuriyeti arasında yapılan bir iş forumunda, Kazakistan Ekoloji ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı Ormancılık ve Yaban Hayatı Komitesi ile Prag Hayvanat Bahçesi arasında imzalanan bir protokolle gerçekleşti. Hayvanlar, sürekli olarak izleniyor ve bakıcılar, onların yaşam koşullarını ve sağlık durumlarını takip ediyor. Vahşi doğada başarılı bir şekilde uyum sağlanması ve popülasyonun korunması için gerekli her şey sağlanıyor.
2029 yılına kadar Kazakistan’a 40-45 Kerkulan atının ithal edilmesi planlanıyor. Uzmanlara göre, bu sayede sağlıklı bir popülasyon oluşturulabilecek.
At Yılı ve Atın Kazak Halkı İçin Önemi
Yaklaşan At Yılı, Kazak halkının tarihi ve günlük yaşamındaki atın rolüne yeni bir bakış açısı getirme fırsatı sunuyor. Yüzyıllar boyunca at, bozkırın ekonomik yaşamını, hareketliliğini, hayatta kalmasını ve kültürel unsurlarını şekillendirmiştir. Atın pratikteki önemi zaman içinde değişse de, insanlar ve atlar arasındaki güçlü bağ devam etmektedir.
Bugün, at, Kazak halkının tarihi hafızasında, geleneklerinde ve kırsal yaşamında önemli bir parça olmaya devam ediyor. Kerkulan atı gibi modern koruma programları ve vahşi popülasyonların yeniden canlandırılması da bu geleneğin bir parçasıdır. Bu örnek, Kazakistan için atın sadece geçmişin bir sembolü değil, aynı zamanda günümüzde de yaşayan ve önemini koruyan bir unsur olduğunu gösteriyor.
Yorum yazabilirsiniz