Hazar Denizi’nin kuruması, günümüzde yalnızca çevresel değil, aynı zamanda ekonomik bir sorun haline gelmiştir. Bu durum, sahil boyunca yer alan Mangistau bölgesinin yaşamını önemli ölçüde değiştirmektedir. Transkaspiyen uluslararası taşımacılık güzergahı veya Orta Koridor, bu rotanın Avrupa ve Asya arasında transit taşımacılığı sağlamak için ne kadar önemli olduğunu vurgulamaktadır.
Hazar Denizi’nin Seviyesi Düşüyor
Uzmanlar ve sahil köylerinin sakinleri, Hazar Denizi’nin seviyesinin devamlı olarak düştüğüne dikkat çekmektedir. Kazakistan Çevre ve Doğal Kaynaklar Bakanlığı’nın verilerine göre, denizin seviyesi yüzyıllık gözlemler boyunca birçok kez değişmiş olsa da son yıllarda düşüş göstermeye devam etmektedir.
1990’ların ortalarından itibaren, Hazar’ın kuruma süreci hızlanmıştır. 2006 ile 2024 yılları arasında deniz seviyesi iki metreye kadar düşmüştür. 2025’in ilk yarısında, Kazakistan’ın Hazar bölgesinde ortalama deniz seviyesi -29,3 metreye inmiştir. Bu düşüşün en büyük etkisi ise Hazar’ın doğusunda, özellikle Kuzey ve Orta Hazar’da hissedilmektedir.
Hazar Denizi’nin Kurumasının Sebepleri
Hazar’ın seviyesi, öncelikle su dengesine bağlı olarak değişiyor; denize ne kadar suyun girdiği ve ne kadarının kaybolduğu bu süreci etkileyen temel faktörlerdir. Bu dengeyi etkileyen ise iklim değişiklikleri ve insan faaliyetleridir.
Kazakistan Ekoloji Bakanlığı, son yıllarda Hazar’ın kurumasının iklim değişiklikleri nedeniyle hızlandığını belirtiyor. Hazar bölgesinde daha az yağış görülürken, deniz yüzeyinden buharlaşma oranı ise artmaktadır. Hazar bölgesinin, okyanuslardan uzak olması ve kara iklimine sahip olması nedeniyle küresel ısınmadan daha fazla etkilenmesi, denizin hızla kurumasına yol açmaktadır.
Hazar’ın Kurumasının Ekonomik Etkileri
Bölgedeki ekonominin büyük bir kısmı, lojistik ve petrol üretimine dayalıdır. Ancak bu iki sektör, Hazar Denizi’nin kurumasıyla birlikte karşılaştıkları zorluklarla daha da büyük tehditler altına girmektedir. Bu durum, deniz seviyesinin düşmesinin ardından bölgenin karşılaştığı ekonomik kayıpların artmasına neden olmaktadır.
Mangistau bölgesinin yetkilileri, Hazar’ın kurumasından en büyük ekonomik kaybı, petrol ve gaz üretimi, deniz taşımacılığı ve kıyı altyapısının gördüğünü belirtiyor.
Taşımacılık ve Lojistikte Zorluklar
Deniz seviyesinin düşmesi, deniz yatağına erişimi zorlaştırarak deniz kaynaklarının kullanımı üzerinde büyük etkilere yol açmaktadır. Bu da, kıyı altyapısının işlevselliğini zorlaştırmakta ve taşıma maliyetlerini artırmaktadır. Kazakistan’ın Aktao Limanı’na göre, mevcut durumda gemiler eksik yükle çalışmakta; tankerlere 3.1 bin ton, feeder gemilerine ise yalnızca 300 ton yük yüklenebilmektedir. Ayrıca, bu durum, ek temizlik çalışmalarının yapılmasını gerektirmekte ve her yıl yaklaşık 400 milyon tenge (yaklaşık 800 milyon Türk Lirası) harcanmaktadır.
Turiz Üzerindeki Etkiler
Hazar Denizi’nin kuruması, turizm sektörünü de olumsuz etkilemektedir. Plaj alanlarının daralması, kıyı hattının gerilemesi ve rekreasyonel alanların azalması, bu bölgelerdeki turistik cazibeyi düşürmektedir. Ayrıca, kıyı turizmi, ekolojik değişimlerle birlikte daha az cazip hale gelmektedir. Mangistau bölgesi yetkilileri, bu duruma karşı yeni turizm projeleri ve altyapı geliştirme planları yaparak sektörü canlandırmaya çalışmaktadır. Bu kapsamda, ekoturizm, kültürel rotalar ve çöl turizmi gibi daha az doğa koşullarına bağlı turizm alanlarına yönelim artmaktadır.
Sağlık Üzerindeki Etkiler
Hazar’ın kuruması, halk sağlığı üzerinde de olumsuz etkiler yaratmaktadır. Kuruyan deniz tabanı, toz ve tuz fırtınalarına yol açarak kirleticilerin, petrol ürünleri ve ağır metallerin yayılmasına sebep olmaktadır. Bu durum, solunum yolu hastalıklarının artmasına neden olmakta ve sağlık sistemi üzerinde ilave bir yük oluşturmaktadır. Ayrıca, su kalitesi de olumsuz etkilenmekte ve bu durum, halk sağlığını tehdit etmektedir.
Hazar Denizi’nin Korunması İçin Alınan Önlemler
Kazakistan, Hazar Denizi’nin korunması için diğer kıyı devletleriyle işbirliği yapmaktadır. 2019 yılında imzalanan Hazar Denizi Konvansiyonu ve kurulan Hazar Denizi Enstitüsü, deniz ekosisteminin korunmasına yönelik önemli adımlar atmaktadır. Bu protokoller, Hazar Denizi’nin korunması ve çevresel hasarın azaltılması amacıyla çeşitli düzenlemeler ve işbirlikleri öngörmektedir.
Kazakistan, ayrıca, Hazar bölgesindeki ülkelerle birlikte deniz seviyesindeki değişikliklere yönelik bir eylem planı üzerinde çalışmaktadır. Bu plan, 2025-2035 yılları arasında bölgedeki çevresel ve sosyo-ekonomik değişikliklere yönelik hızlı ve etkili tepkiler verilmesini amaçlamaktadır.
Sonuç
Hazar Denizi’nin kuruması, bölge ekonomisinde ciddi değişikliklere yol açmaktadır. Alınacak tedbirler ve uluslararası işbirlikleri ile bu sorunların etkilerini en aza indirmek mümkündür. Ancak, bu sürecin daha da kötüleşmesini engellemek için sürekli izleme, etkin müdahale ve daha güçlü diplomatik ilişkiler gereklidir.
Yorum yazabilirsiniz