Türkmen baharının gerçek süsü, yabani lale türlerinin açmasıdır. Soğanlı bitkiler, zambakgiller familyasından olup, Kopyut Dağı eteklerindeki ova ve tepe alanlarını büyüleyici bir şekilde değiştirir. Doğada görülen 16 lale türünden 9’u Türkmenistan Kırmızı Kitabı’na dahil edilmiştir.
Mart ayının başlarında ilk açanlar Buzelale, Türkmenlalesi ve Sogdiyalalesi’dir. Buzelale’nin çiçekleri üçgen şeklinde, küçük ve kremsi renkte olup, narenciye kokusu yayar ve gece yapraklarını kapatır. Sogdiyalalesi’nin çiçekleri küçük, soluk pembe renkli ve üç cm çapında yıldız şeklindedir. Bu bitki, Karakumlar’daki kum tepeleri ve ova alanlarında, killi arazilerde bulunabilir.
Türkmenlalesi, özgün bir endemik türdür ve Orta ile Batı Kopyut Dağları’nda yetişir; çiçekleri tek başına açar, ancak bazen bir soğandan birkaç tane de çıkabilir.
Kuştinlalesi ise Badkhız ve Karabil’den yerli olup, büyük çiçekleriyle, kırmızı renkte ve çanağa benzer şekildedir. Bu tür, kumlu ova alanlarında ve dağların alt kuşağında yoğun bir şekilde yetişir. Çiçeklenmesi, mart ayının ilk on gününde başlar ve üç hafta devam eder.
Lemanlaleleri, 7 cm yüksekliğe kadar ulaşabilen büyük çiçeklere sahip olup, sarı, turuncu, pembe ve kırmızı renkte olabilir. Çiçeklenme mart ayında başlar ve 20 gün kadar sürer.
Orta ve Güney-Batı Kopyut Dağları’nda yaşayan endemik Gugalalesi’nin çiçeği, büyük ve şarap kırmızısı renkte olup, kupa şeklindedir. Bu bitki, dağ eteklerindeki killi yamaçları ve bozkır alanlarını yoğun şekilde kaplar.
Büyük lale, gri-yeşil ve hafif kıvırcık yapraklarıyla, Koytendağ’ın orta dağlık alanlarının bahar florasının süsüdür. Çiçekleri doğada 10 cm’ye kadar büyüyebilir ve bitkinin toplam boyu 30 cm’ye kadar ulaşabilir.
Wilsonlalesi ise, Kopyut Dağı’nın çakıllı yamaçlarında ve platolarında yetişen nadir bir türdür ve mart ayında çiçek açar.
Lalelerin gençlik dönemi 17 yıla kadar sürer. Ardından, aktif çiçeklenme dönemi başlar, yaşlanma ve ölme süreci gelir. Bitki, 70 yıla kadar yaşayabilir! İlk çiçeklenme için on yıldan fazla bir süre gereklidir. Genç bir bitki bir yıl çiçek açabilir, sonraki yıl ise dinlenebilir; bu, soğandaki besin depolarının miktarına bağlıdır. Lale güçlü hale geldiğinde, yıllarca art arda çiçek açar. Zamanla çiçeklenme aralıkları ve yavaşça tükenme yaşanır.
Ekologlar, vatandaşları laleleri koparmamaya çağırıyor. Doğadan koparılan bir çiçek, gelecekte yüzlerce benzer bitkiden mahrum kalmamıza neden olabilir. Birçok kişi, sadece çiçeği koparmanın doğaya zarar vermeyeceğini düşünür, ancak bu yanlıştır: Çiçeklenme sırasında, fotosentez sayesinde yapraklardan besin maddeleri sap ve soğana geri gider. Çiçeğinden koparılan bir soğan zayıflar ve bir sonraki yıl sadece bir yaprak çıkarabilir. Eğer sürekli olarak aynı yerden lale koparılırsa, tohumla çoğalma olmadığı için popülasyon azalabilir. Laleye, çiçeklenmesini tamamlaması için zaman tanımak önemlidir, böylece üçgen şekilli bir kapsül meyve oluşur – bu, yeni hayatın yüzlerce tohumunu taşıyan büyük bir meyvedir.
Yorum yazabilirsiniz