Bir yanda geçmişin mimari mirasını dünya çapında koruma altına alan Özbekistan, diğer yanda bazı tarihî yapıların koruma statüsünü kaybettiği Kırgızistan… Türkistan coğrafyasında Sovyet dönemi mimarisine yönelik iki farklı yaklaşım dikkat çekiyor. Taşkent’in modernist yapıları UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilirken, Bişkek’teki bazı önemli yapılar tarihî eser listesinden çıkarıldı.
Taşkent’teki Sovyet modernizmi dönemine ait 10 yapı, UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edildi. Karar, 19-29 Temmuz tarihleri arasında Güney Kore’nin Busan kentinde düzenlenen UNESCO Dünya Mirası Komitesi’nin 48. Oturumunda alındı.
Komite, Özbekistan’ın “Taşkent’in Modernist Mimarisi: Türkistan’da Modernlik ve Gelenek” başlıklı ulusal adaylık dosyasını değerlendirdi.
Dosyada, 20. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilen ve kamu, kültür, konut ile mühendislik yapılarının farklı örneklerini temsil eden 10 mimari eser yer aldı.
Bu adaylık, Özbekistan’ın UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki altıncı kaydı olurken, ülkenin son 25 yılda listeye giren ilk ulusal miras alanı olma özelliğini taşıyor. Daha önce Özbekistan’ın listede beş kültürel ve iki doğal miras alanı bulunuyordu.
Özbekistan ayrıca, 20. yüzyıl modernist mimarisini UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne taşıyan Türkistan ve Bağımsız Devletler Topluluğu (BDT) bölgesindeki ilk ülke oldu. Dünyada bu statüye sahip modernist mimari eserlere sahip ülke sayısı ise ondan biraz fazla.
Özbekistan Kültür ve Sanat Geliştirme Vakfı Başkanı ve UNESCO Milli Komisyonu Başkanı Gayané Umerova, uluslararası tanınırlığın ülkenin yakın dönem mimarlık tarihinin önemli bir bölümünü yeniden dünya mirası bağlamına taşıdığını ifade etti.
Umerova, UNESCO statüsünün aynı zamanda bu yapıların korunması ve gelecek nesillere aktarılması konusunda uzun vadeli sorumluluk getirdiğini vurguladı.
Kırgızistan’da bazı yapılar koruma listesinden çıkarıldı
Bu gelişmelerin yaşandığı dönemde Kırgızistan’da ise Sovyet dönemine ait bazı yapılar tarihî ve kültürel miras koruma listesinden çıkarıldı.
Kırgızistan Bakanlar Kurulu, 20 Ağustos 2002 tarihli “Kırgız Cumhuriyeti’nin tarihî ve kültürel miras varlıklarının tescili, korunması, restorasyonu ve kullanımına ilişkin yönetmelik”te değişiklik yaptı.
Bakanlar Kurulu Başkanı Adılbek Kasımaliev tarafından 3 Temmuz’da imzalanan 459 sayılı karar uyarınca, Bişkek’teki iki bina cumhuriyet düzeyindeki tarih ve kültür anıtları listesinden çıkarıldı.
Koruma statüsü kaldırılan yapılardan ilki, Moskovskaya ve Togolok Moldo caddelerinin kesişiminde bulunan ve 1939 yılında inşa edilen Cumhuriyet Göz Hastanesi oldu.
İkinci yapı ise Ahunbayev Caddesi 90 adresinde bulunan ve 1949 yılında inşa edilen Tüberküloz Enstitüsü binası oldu.
Karar, Resmî Gazete’de yayımlanmasının ardından 18 Temmuz’da yürürlüğe girdi.
Daha önce de Kırgızistan Aba Joldoru havayolu şirketinin binası (eski Aeroflot acentesi), Cengiz Aytmatov Caddesi 95’teki yapı ile Togolok Moldo ve Kievskaya caddelerinin kesişiminde bulunan, 1980’lerde inşa edilmiş ulusal kafe ve yazlık bölümü koruma statüsünü kaybetmişti.
Ancak bu yapılar, Kırgızistan’da koruma statüsünü kaybeden veya tarihî miras listesinden çıkarılan eserlerin yalnızca bir bölümünü oluşturuyor.
Böylece Özbekistan, Sovyet modernist mimarisini UNESCO aracılığıyla uluslararası koruma altına alırken, Kırgızistan’da devlet korumasındaki tarihî yapıların kapsamı daralıyor.
Yorum yazabilirsiniz