Özbekistan, kültürel miras alanında dijital dönüşüm ve uluslararası koruma standartlarını içeren dev bir reform paketini devreye sokuyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’e sunulan yeni strateji kapsamında; tarihi eserlerin dijital ikizlerinin oluşturulacağı dijital platform kurulacak, yurt dışına çıkarılan eserlerin iadesi için Cumhurbaşkanlığı bünyesinde özel bir komisyon faaliyete geçecek ve Taşkent’in UNESCO listesine giren modernist mimarisi için kapsamlı bir koruma programı uygulanacak.
Özbekistan’da, hızlı inşaat ve altyapı hamlesi koşullarında tarihi şehirlerin (Buhara, Semerkand, Hiva, Şahrisabz) ve Taşkent’in modernist mimarisinin korunması amacıyla prensipte yeni bir sistem olan Heritage Impact Assessment (HIA – Kültürel Miras Etki Değerlendirmesi) uygulamasına geçilmesi planlanıyor. Bu konu, Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev’e yapılan sunumda ele alındı.
Sunumda, tek bir dijital kültürel miras platformunun, eserlerin dijital ikizlerinin ve Heritage Open Data (Kültürel Miras Açık Veri) sisteminin oluşturulması teklif edildi. Kültürel Miras Durum Merkezi; IoT sensörleri, uydu verileri, video analitiği ve yapay zeka araçlarını kullanarak izleme yapılmasına olanak sağlayacak. Etkinlikte, 2030 yılına kadar tüm kültürel miras nesnelerinin dijitalleştirilmesinin planlandığı vurgulandı.
Turist yoğunluğunu yönetmek amacıyla Visitor Management (Ziyaretçi Yönetimi) sisteminin kurulması, dijital bilet uygulamasının genişletilmesi, turist akışlarının tahmin edilmesi ve gerektiğinde belirli alanlara ziyaret limitlerinin getirilmesi öngörülüyor.
İnsan kaynakları alanında ise uzman yetiştirme sisteminin kurulması, Buhara’da ihtisaslaşmış bir restorasyon yüksekokulunun açılması, Arkeoloji Enstitüsü’nün bölgesel şubelerinin geliştirilmesi ve restoratörlerin lisanslanması planlanıyor. Özbekistan Kültür ve Sanatı Geliştirme Fonu Başkanı ve UNESCO Milli Komisyonu Başkanı Gayane Umerova da süreçte aktif rol alıyor.
Geleneksel teknikler ile modern tasarım, üretim ve restorasyon teknolojilerinin birleştirileceği uzmanlaşmış bir mozaik merkezinin kurulması da teklif edildı. Merkez; Taşkent Mozaik Okulu’nun korunması, uzman yetiştirilmesi ve anıtsal sanatın yeni bir yönünün geliştirilmesi için bir platform olacak.
Taşkent’in modernist mimarisinin korunması ve tanıtılmasına yönelik 2026–2030 Devlet Programı’nın hayata geçirilmesi hedefleniyor. Başkent bölgesindeki 20. yüzyıl modernist mimarisinin 10 anıtının yakın zamanda UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmesinin, şehrin mimari mirasının korunması, incelenmesi, kültür turizminin geliştirilmesi, araştırmacı ve mimarların çekilmesi için ek fırsatlar sunduğu belirtildi.
Ayrıca 2027–2035 Kültürel Mirasın Geliştirilmesi Stratejisi’nin kabul edilmesi önerildi. Strateji; kültürel mirasın dijitalleştirilmesi, somut ve somut olmayan mirasın korunması, kültürel varlıkların iadesi, doğal mirasın korunması ve restorasyonun geliştirilmesi programlarını içeriyor.
Farklı tarihi dönemlerde ülke dışına çıkarılan eşsiz tarihi eserlerin, arkeolojik buluntuların, nadir yazmaların ve sanat eserlerinin sistemli bir şekilde aranması, hukuki korunması ve yurda iadesi için Cumhurbaşkanlığı bünyesinde Kültürel Varlıkların İadesi Komisyonu oluşturulması kararlaştırıldı.
UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne dahil edilmek üzere “Zaamin Dağları” doğal alanının adaylık dosyasının hazırlandığı bildirildi. Bölge, değerli ardıç ormanları ile nadir hayvan ve kuş türlerinin yaşam alanlarını barındıran tek bir dağlık doğal kompleks oluşturan Zaamin Devlet Koruma Alanı ve Zaamin Milli Tabiat Parkı’nı kapsamaktadır.
UNESCO Milli Komisyonu Sekretaryası’nın faaliyetlerinin geliştirilmesi konularına da değinildi. Ülkenin Yaratıcı Şehirler Ağı, Öğrenen Şehirler Ağı, İlişkili Okullar Ağı, UNESCO Kürsüleri, Dernekler ve Kulüpler ile Küresel Jeoparklar Ağı dahil olmak üzere UNESCO’nun sektörel ağlarına katılımına ilişkin koordinasyon işlevlerinin genişletilmesi teklif ediliyor.
Hiva’daki “İçan-Kala” müze-koruma alanı bölgesinde “Ollokulihon Kervansarayı” ticaret merkezinin organizasyon projesi değerlendirildi. Düzensiz dükkan yerleşiminin tarihi alanların görsel bütünlüğünü bozduğu ve turistler için rahatsızlık yarattığı ifade edildi. Yeni projenin geleneksel ticaret ruhunu korumayı, zanaatkarlar için koşullar yaratmayı, sergiler ve fuarlar düzenlemeyi ve yeni bir turizm noktası oluşturmayı amaçladığı kaydedildi.
İlerleyen süreçte, somut olmayan kültürel mirasın korunmasında tek bir yaklaşım sağlamak amacıyla Cumhuriyet “Hunarmand” Zanaatkarlar Birliği, Özbekistan Kültürel Miras Ajansı ile iş birliği yapacak.
Semerkand’daki Bibi Hanım Kompleksi’nin, Aga Khan Trust for Culture iş birliğiyle yürütülen koruma ve restorasyon projesi görüşüldü. Proje; mimari koruma, bilimsel inceleme ve restorasyon çalışmalarının yönetimi konularında uluslararası standartların uygulanmasını öngörüyor. Proje kapsamında eserin belgelenmesi, araştırılması, arkeolojik ve mühendislik incelemeleri, malzeme analizleri, yapısal modelleme ve proje çözümlerinin geliştirilmesi gerçekleştirilecek. Yerel uzmanların yetiştirilmesine özel önem veriliyor. Sonraki aşamalarda ana kubbe ve müteakip yapıların korunması, çevre düzenlemesi ve müze teşhirinin oluşturulması planlanıyor.
Açıklanan verilere göre, son yıllarda bütçeden kültürel miras eserlerinin restorasyonuna 466,4 milyar som ayrıldı. 305 proje-tahmin belgesi hazırlandı, 55 eserde çalışmalar tamamlandı, 152 eserde ise çalışmalar devam ediyor.
8.183 kültürel miras eseri için kadastro belgeleri oluşturuldu. Eserlerin kısa süreli kiralanması 4.187 girişimcinin çekilmesini sağladı ve ilgili fona 27,9 milyar som aktarıldı. 2025 yılında 52 esere 152,9 milyar som tutarında yerli ve yabancı yatırım çekildi.
Yorum yazabilirsiniz