Türkistan’ın ekolojik simgelerinden Aral Gölü’nün kurtarılması için Kazakistan, Kuzey Aral üzerinde yürütülen RRSAM-2 projesini başlattı. Proje, 2010 yılında tamamlanan ilk aşamanın başarısını genişletmeyi ve bölgenin ekosistemini yeniden canlandırmayı hedefliyor.
Aral Gölü, geçmişte dünyanın dördüncü büyük gölüydü. Ancak 1960’lardan itibaren Syr Derya ve Amuderya nehirlerinden gelen suların yönlendirilmesiyle göl hızla küçüldü. Bugün Kuzey Aral, bir zamanlar 68 bin km² olan gölün sadece 3 bin km²’lik kısmını oluşturuyor. Kuruyan göl tabanından rüzgarla taşınan toz ve tuzlar bölgedeki insan sağlığı ve tarım arazileri için ciddi risk oluşturuyor.
İlk aşamada Kazakistan, Kokaral seti ve Aklaq hidrokompleksi gibi yapılarla suyun göle ulaşmasını sağladı. Sonuçlar etkileyici: Kuzey Aral’daki su hacmi %42 arttı, tuzluluk dört kat azaldı ve balık avı yıllık 8 bin tona ulaştı. 870 km² kuruyan taban yeniden suyla kaplandı. Proje, yerel ekosistemin korunmasına ve balıkçılık sektörünün yeniden canlanmasına da katkı sağladı.
RRSAM-2 kapsamında ise Kokaral setinin güçlendirilmesi ve Amanotkel köyü yakınında yeni bir hidrokompleks inşa edilecek. Böylece su seviyesi Baltık ölçüsüne göre 44 metreye yükselecek, gölün su hacmi 34 km³’e ve yüzey alanı 3,9 bin km²’ye ulaşacak. Çalışmaların 4-5 yıl sürmesi ve Kuzey Aral’ın ekosistemini eski canlılığına kavuşturması hedefleniyor.
Kazakistan Su Kaynakları ve Sulama Bakanı Nurjan Nurjigitov, projenin Syr Derya havzasındaki su durumu göz önünde bulundurularak hazırlandığını ve yerel halkın da sürece aktif olarak katıldığını açıkladı. Dünya Bankası ise projenin finansmanını sürdürme kararı aldı.
Aral Gölü’nün kuruması yalnızca Kazakistan ve Özbekistan’ı etkilemiyor; bölgedeki kuraklık ve toz fırtınaları, insan sağlığı ve tarım üzerinde uzun menzilli etkiler yaratıyor. Her yıl Aralkum çölünden havaya 75 milyon ton toz yükseliyor ve bu toksik karışımlar dünyanın birçok bölgesinde tespit ediliyor.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev, geçen yıl Bakü’de düzenlenen Dünya İklim Zirvesi’nde ülkesinin Aral Gölü’nü kurtarmadaki rolünü vurgulamış ve bölgesel iş birliğine çağrı yapmıştı.
Yetkililer, RRSAM-2 projesiyle hem ekosistemin korunmasını hem de bölgede yeni iş imkanlarının yaratılmasını hedeflediklerini belirtiyor. Uzmanlar ise projenin Türkistan’ın en büyük çevresel başarı hikayelerinden biri olabileceğine dikkat çekiyor.
Yorum yazabilirsiniz