Aşkabat’ta düzenlenen “Türkmenistan’ın Petrolü ve Gazı — 2026” uluslararası konferansında, Türkistan’daki beş ülkenin gaz şebekelerinin birbirine bağlanması önerildi. Global Gas Centre Yürütme Direktörü Valérie Ducrot; Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan’ın gelecekte Türkmen gazının bölgesel sevkiyatına dâhil olabileceğini belirtti.
Söz konusu proje “Türkistan Gaz Halkası” olarak adlandırılıyor: Gazın en çok ihtiyaç duyulan bölgeye yönlendirilebileceği ortak bir şebeke sistemi. Katılımcılar henüz kesinleşmiş güzergâh, finansman ve inşaat takvimini açıklamadı.
Böyle Bir Halkaya Neden İhtiyaç Duyuldu?
Bölgede doğal gaz mevcut; ancak üretim, talep ve boru hatları dengesiz bir şekilde dağılmış durumda. Türkmenistan ana tedarikçi, Özbekistan ve Kazakistan ise kritik transit ülkeler hâline gelebilir. Kırgızistan ve Tacikistan’ın iç pazar için gaza ihtiyacı var fakat şu anda dış tedarike bağımlı durumdalar. Ortak bir sistem ülkelere daha fazla enerji bağımsızlığı kazandırabilir; örneğin mevsimsel şartlara ve talebe göre gaz farklı güzergâhlara yönlendirilebilir. Geriye ise fiyat, hacim, transit ödemeleri ve akışın kimin tarafından yönetileceği konularında uzlaşmak kalıyor.
Proje Müelliflerinin Önerileri:
- 3.000 km’den fazla yeni ve modernize edilecek boru hattı,
- Yaklaşık 5 milyar dolar yatırım: 2 milyar dolar inşaat, 3 milyar dolar modernizasyon ve dijitalleşme için,
- Yıllık 20 milyar metreküpe kadar gaz taşıma kapasitesi.
Türkmenistan açısından proje, mevcut sözleşmeleri korurken yeni alıcılar bulma imkânı anlamına geliyor. Türkmen gazının büyük hacimleri Özbekistan ve Kazakistan üzerinden geçen mevcut boru hatlarıyla Çin’e sevk ediliyor. Bu nedenle “halka” projesinin söz konusu güzergâhla rekabet etmesi hedeflenmiyor; asıl amacı bölge içi tedariki düzene sokmak.
Özbekistan ise gazı sadece transit geçirmekle kalmayıp kendisi de alabilecek. Ülkede üretimin düşmesi ve gaza olan ihtiyacın yüksek seyretmesi nedeniyle bu durum büyük önem taşıyor.
Kazakistan’a ortak şebeke, farklı bölgelerin beslenmesi için ilave hatlar sağlayabilir.
Kırgızistan ve Tacikistan daha güvenilir bir gaz erişimi sağlamayı hedefliyor. Tacikistan hâlihazırda Özbekistan’dan gaz ithal ettiğinden, Türkmenistan güzergâhı ek bir tedarik kaynağı olabilir.
TAPI Boru Hattı
Konferansta Türkmenistan ile Afganistan arasındaki ilişkiler de ayrıca ele alındı. Afgan devlet şirketi Afghan Gas’ın Başkanı Akhtar Mohammad Mansour, Turkmengaz temsilcileri ve TAPI projesi yetkilileriyle bir araya geldi.
Taraflar; Herat bölgesindeki boru hattının geliştirilmesini, yerel dağıtım şebekelerini, yeni teknolojileri ve yatırım çekme konularını görüştü. Ancak Afganistan henüz planlanan beş ülkelik halka projesine dâhil değil. Afganistan’ı Türkmenistan’a bağlayan proje; Afganistan üzerinden Pakistan ve Hindistan’a ulaşması hedeflenen TAPI hattıdır.
Serhetabat — Herat hattının 2026 yılı sonuna kadar tamamlanması, Afganistan’a gaz sevkiyatının ise 2027 ortalarında başlaması planlanıyor. Takvim, Afgan tarafının hazır olmasına da bağlı.
Konferansın ana sonucu: Bölge ülkeleri mevcut gaz güzergâhlarını en iyi şekilde nasıl bağlayabileceklerini ve bundan kimlerin faydalanabileceğini değerlendiriyor. Ülkeler uzlaşırsa “halka” projesi arz güvenliğini artırabilir ve Türkmenistan’a yeni pazarlar açabilir. Şimdilik hem Türkistan projesi hem de Afganistan’daki gaz şebekesinin genişletilmesi birer plan olarak kalmaya devam ediyor.
Henüz Çözülmemiş Hususlar
Finansman, hükümetler arası anlaşmalar ve uygulama takvimi henüz netleşmedi. Ayrıca gaz hacimleri, transit kuralları ve boru hatlarının yönetimi konusunda anlaşmaya varılması gerekiyor.
Yorum yazabilirsiniz