Bir zamanlar kervanların taşıdığı ipek, baharat ve fikirlerin geçtiği tarihi İpek Yolu, bugün yeni bir dönüşümün merkezinde yer alıyor. Bu kez taşınan değerler; veri, yapay zekâ ve dijital teknolojiler. Özbekistan, binlerce yıllık medeniyet mirasını geleceğin teknolojileriyle buluşturarak Avrasya’nın yeni dijital merkezlerinden biri olma yolunda ilerliyor.
1.Taşkent Uluslararası Yatırım Forumu’nun (TÜYF-2026) son gününde düzenlenen yerel yapay zekâ girişimlerinin sunum oturumunda salonda oldukça özel bir atmosfer vardı. Sahnedeki genç ve iddialı teknoloji liderleri, örneğin 17 yaşındaki Abdullah Masaidov, Avrupa pazarını hedefleyen siber güvenlik alanındaki yapay zekâ çözümlerini kusursuz İngilizcesiyle büyük bir özgüvenle tanıttı.
Sunulan projeler arasında perakende analitiği için yapay zekâ destekli kameralar, e-ticaret için entegre platformlar ve akıllı tarım çözümleri yer aldı. Her konuşmacı, teknolojiye olan güvenini ve geleceğe yönelik iyimserliğini açıkça ortaya koydu.
Şık giyimli yaşlı bir beyefendi, girişimcilerden birine şirketin dijital finans altyapısı hakkında bir soru yöneltti. Bu kişinin kim olduğu ise dikkat çekiciydi: Şanghay İşbirliği Örgütü’nün (ŞİÖ) eski Genel Sekreteri ve günümüzde Türkistan Yapay Zekâ Derneği Başkanı olan Vladimir Norov.
Sorularına kapsamlı bir yanıt aldıktan sonra Norov, bir sonraki toplantısına katılmak üzere hızla salondan ayrıldı.
Peki, Özbekistan’daki girişimcilere bu güçlü güveni veren ve deneyimli bir diplomatın bu tür etkinliklere zaman ayırmasını sağlayan nedir? Mesele yalnızca teknoloji değil; bunun arkasında Özbekistan’ın 2030 yılına kadar yapay zekânın geliştirilmesine yönelik kapsamlı ulusal stratejisinin oluşturduğu güçlü bir ivme bulunuyor.
Özbekistan’ın Yapay Zekâ Hedefleri
Ülkenin yol haritası oldukça iddialı hedefler içeriyor. Bunlar arasında yıllık yapay zekâ ürünleri ve hizmetleri üretim hacmini 1,5 milyar dolara çıkarmak, Hükümet Yapay Zekâ Hazırlık Endeksi’nde (Government AI Readiness Index) dünyanın ilk 50 ülkesi arasına girmek ve 10 uzmanlaşmış yapay zekâ laboratuvarı kurmak bulunuyor.
E-ticaret ve finans teknolojileri alanında bir ekosistem oluşturan Özbek teknoloji devi Uzum’un kurucu ortağı ve strateji ile iş geliştirmeden sorumlu yöneticisi Nikolay Seleznyov, yapay zekânın şirketin temel operasyon süreçlerine şimdiden derin biçimde entegre edildiğini belirtti.
Seleznyov’a göre yapay zekâ; kişiselleştirilmiş arama sistemlerinden dolandırıcılık tespitine, otomatik kredi değerlendirmesinden depo lojistiğine kadar birçok alanda aktif şekilde kullanılıyor.
Özbekistan’ın Dijital Gelecek Vizyonu
Yapay zekânın küresel ölçekte büyük bir dönüşüm yaşadığı günümüzde, ülkeler için en önemli konulardan biri değer zincirinde kendilerine özgü bir konum belirlemek.
Özbekistan da dijital yarışta yalnızca liderleri takip etmek yerine, küresel teknoloji zincirinde kendisine özel bir yer edinmenin yollarını arıyor. Ülke; çevreci veri merkezleri ve dijital altyapı ortaklıklarına odaklanarak Avrasya kıtasında bilgi işlem kapasitesinin dağıtımında önemli bir yeşil teknoloji merkezi olmayı hedefliyor.
Cumhuriyet aynı zamanda yabancı yatırımları da aktif biçimde çekiyor. Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, TÜYF-2026 açılışında yaptığı konuşmada yapay zekâ ve veri merkezleri alanındaki projeler için benzeri görülmemiş destek paketlerini açıkladı.
Buna göre Karakalpakistan’daki özel bölgede gerçekleştirilecek yapay zekâ ve veri merkezi yatırımlarına 2040 yılına kadar vergi kolaylıkları sağlanacak, devlet tarafından hazırlanan temel altyapıya (yol ve su hizmetleri) erişim sunulacak ve elektrik enerjisi kilovat-saat başına 5 sent gibi avantajlı fiyatlarla temin edilecek.
Dijital İpek Yolu’nda Çin-Özbekistan iş birliği
Çevreci enerji ve dijital altyapının geliştirilmesine yönelik bu kapsamlı plan, Çin-Özbekistan iş birliği kapsamında yürütülen “Dijital İpek Yolu” girişimiyle doğal bir uyum içinde ilerliyor.
Dijital alandaki iş birliğinin güçlendirilmesi, iki ülke ilişkilerinin temel önceliklerinden biri haline geldi. Son yıllarda Çin’in büyük teknoloji şirketleri Özbekistan’ın ekonomik ve inovasyon merkezlerinde daha aktif rol alarak akıllı şehir projeleri, bulut altyapısı ve yerel bilişim uzmanlarının yetiştirilmesine katkı sağlıyor.
Bu ortaklık, teknolojik karşılıklı tamamlayıcılığın yeni bir modelini ortaya koyuyor. Bu, tek taraflı bir teknoloji aktarımı değil; farklı ekosistemlerin güçlü yönlerini birleştiren bir iş birliği.
Çin; gelişmiş algoritmalar, güçlü robotik tedarik zincirleri ve hızlı mühendislik kapasitesi sunarken, Özbekistan genç ve çok dilli nüfusu, yapay zekâ politikalarını test etmeye uygun esnek düzenleyici ortamı ve Avrasya boyunca uzanan stratejik konumuyla öne çıkıyor.
Bu güçlü yönlerin birleşmesi, iş birliği fırsatlarını daha da genişletiyor.
Nikolay Seleznyov, Uzum’un Çin’in önde gelen teknoloji şirketleriyle finans teknolojileri altyapısı, e-ticaret ağları ve yerelleştirilmiş yapay zekâ çözümleri geliştirme konusunda yeni ortaklık fırsatlarını değerlendirdiğini ifade etti.
IT Park Uzbekistan Stratejik Gelişim Direktörü Mahliyo Muksinova da Çin teknoloji şirketlerinin küresel ölçekte büyümesiyle birlikte Özbekistan’ın onlar için stratejik bir ortak haline gelebileceğini belirtti.
Muksinova’ya göre Çin’in rolü, Özbekistan’ın 2030 yapay zekâ stratejisinin başarıyla uygulanması açısından “kesinlikle kritik” öneme sahip.
Yeni Dijital İpek Yolu
Bu ortak gelişim süreci sayesinde, tarihi İpek Yolu’nun asırlık bağları geleceğin ileri teknolojileriyle doğal biçimde birleşiyor.
Yaşlı bir Özbek diplomat ile genç bir girişimcinin aynı salonda karşılaşması, nesillerin kesiştiği bugünkü Özbekistan’ın küçük bir yansıması niteliğinde.
Ülkenin gelişim rotası geleceğe yönelirken, eski ticaret yolları artık dijital çağın yeni yollarına dönüşüyor.
Daha geniş perspektiften bakıldığında bu dönüşüm, Çin-Özbekistan iş birliğinin niteliğini de yeniden şekillendiriyor. Bir zamanlar doğalgaz boru hatları, otoyollar ve demiryolları üzerine kurulan geleneksel ortaklık, bugün fiber optik kablolar, yapay zekâ modelleri, yeşil enerji destekli veri merkezleri ve finans teknolojileri platformlarına doğru evriliyor.
Eski ticaret yollarındaki kervan çanlarının sesi artık duyulmuyor olabilir; ancak yapay zekâ, algoritmalar ve verilerle örülen yeni İpek Yolu, hiç olmadığı kadar güçlü bir şekilde geleceğe doğru ilerliyor.
Yorum yazabilirsiniz