Türkmen halkının müzik kültürü yüzyıllar boyunca kuşaktan kuşağa aktarılmıştır. Tarih boyunca halk müzisyenleri olan ve ulusal çalgılarla (bahşi) şarkı söyleme ve icra etme sanatına sahip sanatçılar büyük saygı ve itibar görmüştür. Onlar, Türkmen müzik folklorunun toplayıcıları ve koruyucuları olmuştur.
Bahşi sanatının oluşumu ve gelişmesinde en büyük katkılardan biri, Sary-bahşi hanedanının aile okuluna aittir.
Sary-bahşi Purlı oğlu, ünlü Kel-bahşi’nin öğrencisi olarak 1871 yılında Ahal vilayeti, Baharly ilçesi Bami köyünde bir müzisyen ailesinde doğmuştur. Halk müziğine olan ilgisi ve sevgisi daha sonra nesilden nesile aktarılmıştır. İlk müzik enstrümanı dutar olmuştur. 11 yaşından itibaren genç bahşi, her şenlikte aranan bir isim haline gelmiş, sanatının ünü kısa sürede tüm bölgeye yayılmıştır. Daha sonra Mola Guvanç, Taçmammed Suhanmammedov, Kel-bahşi, Muhat usta ve Hally bahşi gibi sanatçılarla birlikte çalışmıştır.
1925–1930 yılları arasında etnograf ve besteci V.A. Uspenskiy, Türkmenistan’ın çeşitli bölgelerine üç müzik-etnografya seferi düzenlemiştir. Bilim insanı V.M. Belayev ile birlikte 1928 yılında Moskova’da yayımlanan “Türkmen Müziği” adlı bilimsel eseri kaleme almıştır. Ünlü Sary-bahşi’nin repertuvarının bir bölümü bu eserin ikinci cildine dahil edilmiştir.
1927 yılında Uspenskiy, Sary-bahşi’nin evine konuk olmuş ve onun müziklerini notaya almıştır. Anılarında şu ifadeleri yazmıştır: “…Türkmen müziği, belirli bir yüksek mükemmellik düzeyine ulaşmış bir sanattır ve asıl değeri de buradadır.” Bu etnomüzikolog ile tanışma, bahşinin ailesiyle birlikte Aşkabat’a taşınmasına ve yeni açılan Türkmenistan Devlet Müzik Teknik Okulu’nda çalışmaya başlamasına vesile olmuştur. Daha sonra aynı okulda torunları Oraz ve Nury Sarıyev (gıjak) eğitim görmüştür.
Sary-bahşi’nin hayattayken ses kayıtlarının yapılması mümkün olmamıştır. Daha sonra, 1935 yılında Moskova’da Türkmen icracıların ve müzisyenlerin şarkıları ve müzikleri kaydedilmiştir. Ancak onun müziği, şarkıları ve yeteneği kaybolmamış, çocuklarına ve torunlarına miras olarak aktarılmıştır.
Sary-bahşi’nin oğlu, Türkmenistan Halk Sanatçısı Purlı Sarıyev uzun yıllar filarmoni ve radyo komitesinde çalışmış, Radyo Halk Çalgıları Orkestrası’nı yönetmiş ve dutar ile gıjak için çeşitli eserler bestelemiştir.
Türkmenistan’ın Onurlu Sanatçısı Oraz Sarıyev, Devlet Radyo ve Televizyon Komitesi Halk Çalgıları Orkestrası’nda müzisyen olarak görev yapmıştır. Nury Sarıyev ise Moskova P.İ. Çaykovski Devlet Konservatuvarı öğrencisiyken İkinci Dünya Savaşı’nın ilk günlerinde gönüllü olarak cepheye gitmiş, 8. Krasnopresnenskiy Tümeni’nde görev yapmış ve 1941 Ekim ayında Smolensk yakınlarında genç yaşta hayatını kaybetmiştir.
Sanat ve bilim emektarı Seydmuhammed Sarıyev ise tüm sanat hayatını televizyon ve radyoya adamıştır.
Yorum yazabilirsiniz