İktisadi Reformların Analizi ve İletişim Merkezi (İİTKM) ile Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Sekreterliği tarafından birlikte hazırlanan ve 8 dilde sunulan “Türk İktisadi İzlemesi”nin 2025 yılı Ocak–Eylül dönemi raporu yayımlandı.
Merkezden yapılan açıklamada, İİTKM’nin bünyesindeki Türk Dünyası Araştırmaları Merkezi tarafından hazırlanan raporun, TDT üyesi ülkelerdeki makroekonomik göstergelerin dinamikası, dış ticaret, mali gelişmeler ve yapısal dönüşüm eğilimleri hakkında kapsamlı bir değerlendirme sunduğu belirtildi.
Rapora göre, 2025 yılının ilk dokuz ayında TDT ülkelerinde Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYİH) büyüme oranı yaklaşık yüzde 6 seviyesinde gerçekleşmiş olup, bu oran küresel ekonomik büyüme oranının yaklaşık yüzde 3 seviyesinden oldukça yüksek. Rapor dönemi itibarıyla TDT ülkelerinin toplam GSYİH’sı 1,79 trilyon dolara ulaşarak, küresel GSYİH’nin yaklaşık yüzde 2’sini oluşturdu. Kırgızistan’da GSYİH artışı yaklaşık yüzde 10, Özbekistan’da yüzde 7,2, Macaristan’da yüzde 6,5, Kuzey Kıbrıs’ta yüzde 6,4, Kazakistan ve Türkmenistan’da ise yaklaşık yüzde 6,3 seviyelerinde kaydedildi. Türkiye’de ise ekonomik büyüme yaklaşık yüzde 4 seviyesinde gerçekleşti. Azerbaycan’da ise yüzde 1,3 oranında bir ekonomik büyüme sağlandı.
Dış Ticaretin Artışı ve TDT Ülkelerinin Küresel Ekonomiye Katkısı
Dış ticaret, ekonomik faaliyetlerin önemli bir dayanağı olmaya devam ediyor. 2025 yılı Ocak–Eylül döneminde TDT ülkelerinin toplam ticaret hacmi 958,5 milyar dolara ulaşarak, küresel ticaretin yaklaşık yüzde 3,6’sını oluşturdu. Bu gösterge, bölgenin küresel GSYİH’deki payından yüksek olup, TDT ekonomilerinin dış entegrasyon derinliğini yansıtmaktadır. Enerji ihraç eden ülkeler, ticaret fazlalarını korumaya devam etti. Azerbaycan’da ticaret fazlası yaklaşık 0,9 milyar dolar, Kazakistan’da ise 7,7 milyar dolar seviyesinde oldu. Özbekistan’da ise sanayi, tarım ve işlenmiş ürünler aracılığıyla ihracat önemli bir artış gösterdi.
Yatırım Faaliyetleri: Altyapı ve Enerji Projelerinin Güçlü Katkısı
Yatırım faaliyetleri, bölgenin birçok ülkesinde yüksek seviyelerdeydi. Sabit sermayeye yönelik yatırımlar, büyük altyapı projeleri, ulaşım-lojistik girişimleri ve enerji projeleri sayesinde genişlemeye devam etti. Mali sektörün aracılık kapasitesi arttı. Türkiye’de banka aktifleri 1,05 trilyon doları geçti, Kazakistan ve Özbekistan’da ise banka aktiflerinde çift haneli artışlar kaydedildi. Yatırım akışları genellikle enerji altyapısı, üretim kapasitesi, lojistik ve dijital hizmetler üzerine yoğunlaşmıştır.
Mali Politikalar ve Devlet Harcamaları: Ekonomik Büyümeyi Destekleyen Stratejiler
Mali göstergeler, gelir tabanının genişlemesi ve nominal harcamaların yüksek seviyelerde kalmasıyla dikkat çekiyor. Üye ülkelerin çoğunda devlet bütçesi gelirleri, ekonomik büyüme, vergi idaresinin iyileştirilmesi ve enerji ihracatçılarındaki hidrokarbon gelirleriyle artmıştır. Harcamalar ise büyük ölçüde altyapı gelişimi, sosyal alanlar ve yeşil ile dijital dönüşüm alanlarına yapılan stratejik yatırımlarla ilgili olmuştur. Maliye politikaları ülkeler arasında farklılık gösterse de, genel olarak bütçe politikaları ekonomik büyümeyi destekleyecek şekilde şekillenmiştir.
Yeşil ve Dijital Dönüşüm: Sürdürülebilir Kalkınma İçin Yatırımlar
Yeşil ve dijital dönüşüm alanlarında kaydedilen ilerlemeler, ölçülebilir ekonomik sonuçlara dönüşmeye başlamış olsa da, bu sonuçlar ülkeler bazında eşitsizdir. Güneş ve rüzgar enerjisi projeleri, elektrik şebekelerinin modernizasyonu, e-devlet platformları, dijital vergi yönetimi ve akıllı altyapı girişimleri yaygınlaşmıştır. Dijital devlet hizmetleri, mali verimliliğin artmasına, yeşil yatırımlar ise uzun vadeli enerji çeşitlendirmesi hedeflerine katkı sağlamıştır.
Ulaşım ve Lojistik: Trans-Hazar Yolu ve Bölgesel Ekonomik Bağlantılar
Ulaşım ve lojistik bağlantılılık, yapısal büyüme faktörü olarak daha da güçlenmiştir. Trans-Hazar Doğu-Batı güzergâhı boyunca yük taşımacılığı 2022’den önceki döneme göre birkaç kat artmış ve TDT ülkelerinin Asya ile Avrupa arasında transit merkezi olarak stratejik rolünü pekiştirmiştir. Limanlara, demir yollarına, sınır geçiş noktalarına ve dijital gümrük sistemlerine yapılan yatırımlar, transit akışlarını ve ticaretle ilgili hizmetler sektörünün hacmini artırmıştır.
TDT Ülkelerinin Geleceği: Bölgesel Entegrasyon ve Ekonomik Büyüme Beklentileri
Genel olarak, 2025 yılının Ocak–Eylül dönemi verileri, Türk Devletleri Teşkilatı’na üye ülkelerin küresel ortalama göstergelerden daha hızlı büyüdüğünü, ekonomik ölçülerine oranla daha yoğun ticaret yaptığını ve yatırım, bağlantılılık ve yapısal dönüşüm için daha fazla kaynak ayırdığını göstermektedir. Çeşitlendirme, bölgesel entegrasyon ve altyapı gelişimi alanlarında kaydedilen ilerlemelerin, gelecekteki dönemlerde ekonomik büyüme hızını desteklemesi bekleniyor.
Yorum yazabilirsiniz