Kazakistan ve Azerbaycan, stratejik perspektifte BDT ve Türk dünyası ülkeleri arasında dijital teknolojilerin geliştirilmesinde öncü konumlar üstlenebilir. Kazakistan süper bilgisayar kapasitesini ve yapay zekâ ekosistemini geliştirirken, Azerbaycan ise uluslararası dijital bağlantılarını güçlendiriyor, veri işleme merkezleri kuruyor ve lider teknoloji şirketleriyle iş birliğini genişletiyor. Bu imkânların birleştirilmesi; Türkistan, Güney Kafkasya ve BDT pazarlarına hizmet veren bölgesel bir dijital ekonomi merkezinin oluşmasına zemin hazırlayabilir.
Bu görüşleri Kazakistanlı ulaştırma ve güvenlik uzmanı Dastan Ospanov dile getirdi.
Uzman, Cumhurbaşkanları Kasım Cömert Tokayev ve İlham Aliyev’in katılımıyla Aktau ve Sumgayıt’ı Hazar Denizi’nin dibinden birbirine bağlayan yaklaşık 380 kilometre uzunluğundaki Trans-Hazar Fiber-Optik Kablo Hattı’nın hizmete girmesinin bu strategiyanın önemli bir aşaması olduğunu belirtti. “Kazakhtelecom” ve “AzerTelecom” şirketlerinin “CaspiLink” ortak girişimi aracılığıyla hayata geçirdiği projenin açıklanan veri aktarım kapasitesi saniyede 400 terabaytın (Tbps) üzerindedir.
Ospanov şu hususları vurguladı:
“Orta Koridor bugüne kadar esas olarak bir ulaştırma ve lojistik güzergâhı olarak değerlendiriliyordu. Trans-Hazar Fiber-Optik Hattı ise koridorun dijital imkânlarını genişleterek uluslararası veri transit geçişi, bulut teknolojileri ve yapay zekâ hizmetlerinin gelişimi için yeni koşullar yaratmaktadır. Kazakistan için bu, uluslararası veri aktarımında alternatif bir doğrultudur. Azerbaycan ise Türkistan ile Türkiye ve Avrupa’nın dijital pazarları arasındaki bağlayıcı rolünü güçlendirebilir.”
Dijital İş Birliği Güçleniyor
Uzman, projenin öneminin yalnızca ikili ilişkilerle sınırlı kalmadığını, Türkistan‘ın diğer ülkelerinin de bu bağlantıdan faydalanabileceğini düşünüyor. Aynı zamanda yeni hat; Orta Koridor’da elektronik taşıma belgelerinin uygulanması, yüklerin dijital olarak takibi ve lojistik operasyonlarının otomasyonu için teknik imkânlar sunmaktadır. Bunun için ulusal bilgi sistemlerinin entegrasyonu büyük önem taşımaktadır. Kazakistan ve Azerbaycan, dijital altyapının yanı sıra yapay zekâ, yüksek performanslı hesaplama ve akıllı analitik alanlarında da iş birliğini genişletmelidir. Küresel teknolojik rekabet kızışmakta; ABD ve Çin, yapay zekâ ve hesaplama altyapısına devasa yatırımlar yapmaktadır. Böyle bir ortamda Kazakistan ve Azerbaycan yalnızca yabancı teknolojilerin tüketicisi konumunda kalmamalı; kendi insan kaynağı potansiyelini, araştırma imkânlarını ve rekabetçi dijital ürünlerini geliştirmelidir.
Ospanov sözlerini şöyle sürdürdü:
“Astana’da faaliyete geçen ‘Alem.Cloud’ ulusal süper bilgisayarı, 496 adet NVIDIA H200 grafik işlemcisiyle donatılmıştır. Yaklaşık 2 eksaflops performansa sahip olduğu bildirilen sistem; yapay zekâ modellerinin eğitilmesi, büyük verinin (big data) işlenmesi ve bilimsel araştırmalar için tasarlanmıştır. Ülkede araştırma ve eğitim girişimlerini bir araya getiren Alem.ai Uluslararası Yapay Zekâ Merkezi de geliştirilmektedir.
Azerbaycan da süper bilgisayar ve veri işleme altyapısını genişletmektedir. ‘Dell Technologies’ şirketinin katılımıyla yürütülen projenin yanı sıra AzInTelecom’un ‘Lenovo’ ekipmanları ve NVIDIA H200 işlemcileri temelinde oluşturduğu süper bilgisayar merkezi, yapay zekâ ve büyük veri işleme süreçlerinde yerli imkânları güçlendirmektedir. Bununla birlikte SOCAR’ın ‘Oracle’ ve ‘Haimaker’ ile veri merkezleri alanındaki iş birliği ve diğer uluslararası teknoloji şirketleriyle yürütülen görüşmeler dijital altyapının gelişimine hizmet etmektedir.”
Uzman, Alat Serbest Ekonomik Bölgesi’nde yapay zekâya yönelik bölgesel bir veri işleme merkezinin kurulması perspektifini son derece önemli buluyor. Bu girişim, Azerbaycan’ın ulaştırma-lojistik kapasitesini uluslararası dijital ve hesaplama hizmetleriyle birleştirebilir.
Uzman, ortak teknolojik ürünlerin yaratılmasının özel bir taşıdığını da belirtti. Yapay zekânın insanın yerini alan değil, onun analitik kapasitesini genişleten bir araç olarak uygulanması gerektiğini ifade etti. Büyük verinin işlenmesi ve farklı senaryoların modellenmesi, daha gerekçeli ve sağlam yönetim kararlarının alınmasına yardımcı olabilir.
Dastan Ospanov son olarak şunları ekledi:
“Kazakistan ve Azerbaycan dijital iş birliğini stratejik ortaklığın öncelikli yönlerinden biri olarak değerlendirmelidir. Bunun için ortak araştırma programları, uzman yetiştirilmesi, siber güvenlik, uluslararası yatırımların çekilmesi ve ulusal dijital ürünlerin ticarileştirilmesi konusunda koordineli hareket edilmelidir. Trans-Hazar hattının uluslararası ağlara etkin entegrasyonu ve rekabetçi tarifelerin sağlanması da kritik şartlardandır. Kazakistan’ın hesaplama altyapısı ve Türkistan pazarlarına erişimi; Azerbaycan’ın Trans-Hazar bağlantısı ve Avrupa yönündeki dijital imkânlarıyla birbirini tamamlamaktadır. Bu avantajların birleştirilmesi, iki ülkeye Türk dünyasında teknolojik gelişimin öncü merkezlerinden birine dönüşme imkânı sunmaktadır.”
Yorum yazabilirsiniz