Kırgızistan’da tarihi ve kültürel miras niteliğindeki yapıların yıkılmasını ve devlet tarihî eserler listesinden çıkarılmasını 10 yıl süreyle yasaklayan bir düzenleme öneriliyor. İlgili yasa tasarısı kamuoyunun görüşüne sunuldu.
Moratoryum süresince tarihî yapılar devlet listesinden çıkarılamayacak, kültürel değerini kaybetmiş olarak ilan edilemeyecek, yıkılamayacak veya sökülemeyecek. Ancak anıtların restorasyonu, korunması ve muhafazasına yönelik çalışmalar bu yasağın dışında tutulacak.
Yasa tasarısının hazırlayıcıları, girişimin amacının tarihî binaları ve diğer kültürel miras unsurlarını yok olmaktan korumak olduğunu belirtiyor. Son yıllarda bazı yapıların koruma statüsünün kaldırılmasının ardından bu alanlarda yeni inşaat çalışmalarının başladığı ifade ediliyor.
Yasanın kabul edilmesi halinde, yetkililerin altı ay içinde tarihî ve kültürel miras kapsamındaki tüm yapıların kapsamlı envanterini çıkarması gerekecek. Bu süreçte yapıların mevcut durumu ve hukuki statüsü belirlenecek, koruma alanlarının kesin sınırları oluşturulacak ve tek bir dijital veri tabanı hazırlanacak.
Önerilen moratoryumun, tarihî eserlerin kayıt sisteminin düzenlenmesine, envanter çalışmalarının tamamlanmasına ve devlet koruma mekanizmasının güncellenmesine kadar bu yapıların kaybedilmesini önlemeye yardımcı olması hedefleniyor.
Hatırlanacağı üzere, 2026 yılında Kırgızistan Bakanlar Kurulu, cumhuriyet düzeyindeki tarih ve kültür anıtları Devlet Listesi’nde değişiklikler yapmıştı. Bunun sonucunda bazı yapılar listeden çıkarılmış, bazıları ise resmî olarak kültürel değerini kaybetmiş kabul edilmişti. Bu kapsamda iki bina — Cumhuriyet Göz Kliniği ve Tüberküloz Araştırma Enstitüsü binası — kaybedilmiş yapı olarak ilan edilmişti.
Daha önce de aynı şekilde, Panfilov Tümeni Müzesi’nin bulunduğu bina cumhuriyet düzeyindeki tarihî eserler listesinden çıkarılmıştı. Günümüzde bu yapının bulunduğu alanda yeni bir iş merkezi inşa ediliyor.
Ayrıca Temmuz 2025’te Kırgızistan Bakanlar Kurulu kararıyla, Eski Meydan’da bulunan eski Jogorku Keneş (Parlamento) binası, yani eski Hükümet Konağı, cumhuriyet düzeyindeki tarih ve kültür anıtları Devlet Listesi’nden çıkarıldı. Kararla birlikte Devlet Listesi’nde yer alan 33, 60 ve 74. maddeler yürürlükten kaldırıldı.
Aynı düzenleme kapsamında, eski Çüy Bölgesi Devlet İdaresi ve Dışişleri Bakanlığı binası (bugünkü Yüksek Mahkeme binası) ile “KırgızKABAR” ajansının Abdrahmanov Caddesi’ndeki binası da tarihî eser statüsünü kaybetti.
Yorum yazabilirsiniz