Semerkant’taki Registan Meydanı’nın büyüleyici geometrik süslemeleri ile binlerce kilometre ötede, Antik Meksika’daki Maya ve diğer Mezoamerika uygarlıklarının taş işçiliğinde görülen desenler arasındaki benzerlik uzun yıllardır araştırmacıların dikkatini çekiyor. İlk bakışta bu benzerlikler, iki medeniyet arasında tarihsel bir bağ olduğu izlenimini yaratabilir. Ancak uzmanlar, bu ortaklığın kültürel temaslardan çok, geometri ve simetri yasalarının farklı toplumları benzer estetik çözümlere yönlendirmesinden kaynaklandığını belirtiyor. Peki, birbirinden okyanuslarla ayrılan bu iki dünyanın mimari mirasında gerçekten neler ortak, neler farklı?Semerkant’taki Registan medreseleri ile Meksika’daki Maya piramitlerinin geometrik süslemeleri arasındaki benzerlik, tarih boyunca merak uyandırdı. Okyanuslarla ve yüzyıllarla ayrılmış iki uygarlığın desenlerinin bu denli birbirine yakın olması tesadüf mü, yoksa gizli bir temas mı söz konusu?
Uzmanlar bunun tesadüf olduğunu söylüyor. Hem İslam hem de Mezoamerika sanatçıları, simetri ve geometri yasalarıyla çalışarak sınırlı sayıdaki düzenleme seçenekleriyle benzer desenler yaratmış olabilir. Örneğin, düzlemde sonsuza kadar tekrar edebilecek desenlerin yalnızca 17 türü vardır ve bunlar temel işlemlerle (dönme, yansıma, öteleme, kaydırmalı yansıma) oluşturulur.
Registan’daki karmaşık yıldız ve girih desenleri ile Maya yapılarındaki iç içe geçmiş eşkenar dörtgenler ve basamaklı motifler, aslında aynı geometrik ilkelerin farklı yorumlarıdır. Her iki kültürde de sanatçılar uyumu ve estetiği aramış, doğayı ve kozmik düzeni tasarımlarına yansıtmışlardır.
Fark ise felsefede: Semerkant’ta İslam sanatçıları soyut geometri ile ilahi düzeni ifade ederken, Mezoamerika’da Maya ustaları doğadan, özellikle de kutsal “Tüylü Yılan” sembolünden ilham almıştır. Renk, gölge ve form aracılığıyla desenler, hem estetik hem de dini ve politik anlam taşır.
Sonuç olarak, Registan ve Antik Meksika’daki desen benzerlikleri, farklı kültürlerin aynı geometri dilini kendi anlamlarıyla keşfetmelerinin kanıtıdır. İnsanlık tarihinin evrensel dili: geometri.
Yorum yazabilirsiniz