Avrasya bozkırlarının erken Orta Çağ siyasi ve kültürel tarihini anlamada kilit öneme sahip bölgelerden biri olan Moğolistan’daki Nomgon Vadisi, son yıllarda yürütülen uluslararası arkeolojik çalışmalar sayesinde II. Türk Kağanlığı dönemine ilişkin özgün ve doğrudan kaynak niteliğinde bulguların ortaya çıkarıldığı en önemli araştırma alanlarından biri hâline gelmiştir. Bu bağlamda, Nomgon-1 ve Nomgon-2 arkeolojik komplekslerinin çevresinde inşa edilen koruyucu altyapının açılış töreni gerçekleştirildi.
Türk Akademisi, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ile birlikte yaklaşık yedi yıldır bu bölgede kapsamlı arkeolojik araştırmalar yürütmektedir.
Törene Türk Akademisinin yöneticileri, Moğolistan’daki bilimsel kurumların temsilcileri, arkeologlar ve ortak araştırma projesinde görev alan bilim insanları katıldı.
Koruyucu altyapının oluşturulması, 2019 yılından bu yana ortak araştırmaların yürütüldüğü ve II. Türk Kağanlığı’nın tarihine ilişkin yeni bilgiler sunan Nomgon Vadisi’ndeki eşsiz arkeolojik mirasın korunması açısından önemli bir aşamayı temsil etmektedir.
Uluslararası bilimsel proje bugüne kadar birçok önemli keşifle sonuçlanmıştır. 2022 yılında Nomgon-2 alanında, üzerinde Eski Türkçe ve Soğdca yazıtlar bulunan taş bir levhanın üst bölümü gün yüzüne çıkarılmıştır. Yazıtların çözümlemesi sayesinde ilk kez Kutluğ Kağan’dan söz eden metin parçaları okunabilmiş ve söz konusu yapının bir Kağan Anıt Kompleksi olduğu bilimsel olarak ortaya konulmuştur.
İzleyen yıllarda araştırmalar sürdürülmüş ve Eski Türkçe ile Çince metinler içeren yazıtlı levhanın alt bölümü de keşfedilmiştir. Türk Akademisi, Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü ve İç Moğolistan Üniversitesinden araştırmacıların ortak çalışmaları sonucunda Çince metinde “Kutluğ” unvanı ile “Türk” etnonimi tespit edilmiştir. Bu bulgular, söz konusu kompleksin II. Türk Kağanlığı’nın kurucusu İlteriş Kutluğ Kağan dönemine ait olduğunu bir kez daha doğrulamıştır.
Kurulan koruyucu altyapı, erken Orta Çağ Türk tarihinin araştırılması açısından büyük önem taşıyan bu anıtların korunmasını sağlamayı, ayrıca gelecekte gerçekleştirilecek arkeolojik kazılar ile uluslararası bilimsel iş birliğine uygun çalışma koşulları oluşturmayı amaçlamaktadır.
Türk Akademisi ile Moğolistan Bilimler Akademisi Arkeoloji Enstitüsü, kadim Türklerin tarihi ve uygarlığına ilişkin bilgilerimizi daha da geliştirebilecek yeni keşiflerin yüksek potansiyel taşıdığı Nomgon Vadisi’ndeki ortak araştırmalarını sürdürme kararlılığındadır.
Yorum yazabilirsiniz