Kırgızistan’ın Çolpon-Ata kentinde düzenlenen Türkstan Devlet Başkanları Gayriresmî Zirvesi, bölgesel iş birliğinde yeni bir dönemin kapısını araladı. Zirvenin en dikkat çekici yönü, Azerbaycan’ın ilk kez davetli ülke değil, genişletilmiş bölgesel diyaloğun tam katılımcısı olarak yer alması oldu. Liderler, siyasi, ekonomik, ulaştırma, enerji ve insani alanlarda iş birliğini geliştirmeyi öngören Çolpon-Ata Bildirgesi’ni kabul etti.
Uzmanlara göre bu gelişme, yalnızca yeni girişimlerin açıklanmasından ibaret değil; aynı zamanda bölgesel iş birliğinin coğrafi sınırlarının genişlediğini gösteriyor. Azerbaycan’ın sürece dahil olmasıyla Türkstan, Güney Kafkasya, Hazar Havzası, Türkiye ve Avrupa pazarlarını birbirine bağlayan yeni bir jeoekonomik alan şekillenmeye başlıyor.
Orta Koridor’un Stratejik Önemi Artıyor
Bu yeni iş birliğinin merkezinde, Çin’i Türkstan üzerinden Azerbaycan, Gürcistan ve Türkiye aracılığıyla Avrupa’ya bağlayan Trans-Hazar Uluslararası Taşımacılık Güzergâhı (Orta Koridor) bulunuyor. Kara ile çevrili Türkstan ülkeleri açısından bu güzergâh, yalnızca yeni bir ulaşım hattı değil; ihracat pazarlarını çeşitlendiren, transit bağımlılığı azaltan ve ekonomik esnekliği artıran stratejik bir koridor niteliği taşıyor. Azerbaycan ise Hazar Denizi ile Güney Kafkasya arasında kritik bir lojistik köprü görevi üstleniyor.
Ancak uzmanlar, Orta Koridor’un tam kapasiteyle çalışabilmesi için gümrük işlemlerinin uyumlaştırılması, ortak dijital sistemlerin kurulması, liman kapasitesinin artırılması ve “tek pencere” uygulamasının hayata geçirilmesi gerektiğine dikkat çekiyor.
Enerji, Ticaret ve İklim Gündemin Ön Sıralarında
Zirvede enerji güvenliği de öne çıkan başlıklardan biri oldu. Tacikistan Cumhurbaşkanı İmamali Rahman, bölgede büyük bir petrol rafinerisi kurulmasını önerirken, uzmanlar yenilenebilir enerji alanındaki ortak projelerin daha gerçekçi bir seçenek olduğuna işaret ediyor. Kazakistan ve Özbekistan’ın güneş ve rüzgâr enerjisi, Kırgızistan ile Tacikistan’ın hidroelektrik potansiyeli ve Azerbaycan’ın Avrupa’ya enerji aktarımındaki rolü, bölgesel enerji iş birliği açısından önemli fırsatlar sunuyor.
Liderler ayrıca ortak turizm projeleri, tek turistik vize uygulaması, iklim değişikliğiyle mücadele ve su kaynaklarının yönetimi gibi alanlarda da iş birliğinin güçlendirilmesi gerektiği konusunda görüş birliğine vardı.
Yeni Bir İttifak Değil, İşlevsel Ortaklık
Analizde öne çıkan değerlendirmeye göre, gündeme gelen S6+1 formatı (beş Türkstan ülkesi ile Azerbaycan’ın ortak hareket etmesi) kısa vadede yeni bir siyasi veya askerî blok oluşturmayı hedeflemiyor. Bunun yerine ulaştırma, enerji, ticaret, dijital altyapı ve iklim gibi ortak çıkar alanlarında koordinasyonu artıracak işlevsel bir iş birliği modeli öngörülüyor. Böylece bölge ülkeleri Avrupa Birliği, Çin ve diğer küresel aktörlerle daha güçlü bir müzakere zemini oluşturmayı amaçlıyor.
Sonuç
Çolpon-Ata Zirvesi, Azerbaycan ile Türkstan ülkelerinin Avrasya’nın yeni bağlantı merkezi olma hedefini ortaya koydu. Bununla birlikte uzmanlara göre bu vizyonun başarıya ulaşması, siyasi açıklamalardan çok; ortak ulaştırma projelerinin tamamlanmasına, gümrük prosedürlerinin uyumlaştırılmasına, dijital altyapının geliştirilmesine ve bölgesel yatırımların artırılmasına bağlı olacak. Zirvenin en önemli mesajı ise Türkstan ile Azerbaycan’ın, büyük güçler arasında yalnızca bir geçiş bölgesi değil, kendi gündemini oluşturabilen yeni bir bölgesel merkez olma yönünde ilerlediği oldu.
Yorum yazabilirsiniz